Nhà nghiên cứu Youlin Chen và vợ. (Ảnh: Reuters)
Vụ việc của ông Youlin Chen có thể làm gia tăng căng thẳng trong quan hệ giữa hai siêu cường Mỹ - Trung Quốc, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump đang muốn duy trì ổn định sau cuộc chiến thương mại năm ngoái.
Ngày 19/3, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã xếp ông Chen, 54 tuổi, vào diện “bị giam giữ trái phép”, qua đó đưa việc giải cứu ông trở thành ưu tiên hàng đầu của Washington. Theo vợ ông là bà Yufang Rong, chính quyền Tổng thống Trump chưa công khai thông báo này nhằm tạo cơ hội cho các nỗ lực ngoại giao cấp cao để đưa ông Chen trở về.
Ông Chen trở thành công dân Mỹ năm 2011 và sinh sống tại Boston, bang Massachusetts.
Bà Rong cho biết Nhà Trắng và Bộ Ngoại giao Mỹ đã thông báo với bà rằng, trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Bắc Kinh hồi tháng 5, Tổng thống Trump đã trực tiếp nêu trường hợp của chồng bà với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.
Theo bà Rong, giới chức Trung Quốc đã thẩm vấn chồng bà hơn 100 lần về các nghiên cứu liên quan đến dấu hiệu địa chấn của các vụ thử hạt nhân Triều Tiên.
Ông Eric Lebson - cựu quan chức an ninh quốc gia Mỹ, cho rằng Trung Quốc muốn khai thác chuyên môn của ông để nâng cao khả năng che giấu các vụ thử vũ khí hạt nhân ngầm bằng kỹ thuật gọi là “decoupling”.
Theo kỹ thuật này, thiết bị hạt nhân được kích nổ trong khoang ngầm lớn nhằm làm giảm cường độ sóng địa chấn, khiến việc phát hiện và xác định quy mô vụ thử trở nên khó khăn hơn.
Ông Lebson cho biết nhiều chuyên gia về thử nghiệm hạt nhân mà tổ chức của ông tham vấn cũng chia sẻ nhận định này.
Tháng 2 năm nay, chính quyền Mỹ cáo buộc Trung Quốc áp dụng kỹ thuật này để che giấu vụ thử hạt nhân công suất thấp dưới lòng đất diễn ra ngày 22/6/2020.
Trung Quốc đã ký nhưng chưa phê chuẩn Hiệp ước Cấm thử hạt nhân toàn diện (CTBT) năm 1996 và phủ nhận việc tiến hành vụ thử nói trên.
Ông Lebson cho biết ông Chen làm việc cho một nhà thầu của Chính phủ Mỹ, nhưng chưa có quyền tiếp cận thông tin mật và cũng chưa từng thực hiện công việc tuyệt mật.
Các nghiên cứu của ông về sóng địa chấn từ các vụ thử hạt nhân Triều Tiên được Bộ Ngoại giao Mỹ và Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Không quân Mỹ tài trợ.
Ông Lebson nhấn mạnh nghiên cứu được thực hiện với sự hợp tác của các học giả Trung Quốc, sử dụng dữ liệu công khai của Trung Quốc và đều có thể truy cập trên internet.
Một bài nghiên cứu của ông Chen công bố tháng 12/2020 phân tích quy mô của 6 vụ thử hạt nhân đã công khai của Triều Tiên và phương pháp phân biệt tín hiệu địa chấn của các vụ nổ hạt nhân với động đất.
Theo bà Rong, ngày 5/11/2024, người của cơ quan an ninh quốc gia Trung Quốc đã bắt giữ ông Chen tại sân bay quốc tế Bắc Kinh, khi ông chuẩn bị lên máy bay trở về Boston sau chuyến thăm gia đình và giảng bài tại hai trường đại học.
Ông Chen bị chính thức truy tố tội gián điệp vào ngày 1/5/2025, nhưng đến nay vẫn chưa được đưa ra xét xử.
