Tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo sẽ mở rộng chiến dịch quân sự nếu Iran không chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền qua eo biển Hormuz. Sau tuyên bố này, quân đội Mỹ đã mở rộng danh sách mục tiêu, không chỉ tập trung vào radar và máy bay không người lái ven biển mà còn nhắm đến đường bộ, đường hầm, tuyến đường sắt, hạ tầng cảng và một nhà máy khử mặn của Iran.
Đáp trả, Tehran cũng gia tăng quy mô chiến dịch, mở rộng phạm vi tấn công sang bảy quốc gia trong khu vực. Truyền thông nhà nước Iran thậm chí cảnh báo các cảng biển lớn của các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh có thể trở thành mục tiêu tiếp theo. Kuwait được cho là chịu thiệt hại nặng nhất khi một nhà máy khử mặn và một nhà máy lọc dầu bị hư hại, trong khi Jordan liên tục hứng chịu các đợt tập kích.
Nhiều chuyên gia nhận định cuộc xung đột đang ở bước ngoặt quan trọng. Mặc dù vẫn còn khả năng các bên quay lại bàn đàm phán, triển vọng này hiện rất mong manh khi cả Washington và Tehran đều tuyên bố bản ghi nhớ đạt được hồi tháng 6 không còn hiệu lực.
Thiệt hại do các cuộc không kích của Mỹ gây ra đối với các cây cầu ở Bandar Khamir, Iran.
Sau khi hai binh sĩ Mỹ thiệt mạng tại Jordan hôm thứ Sáu (17/7) và thêm một quân nhân Mỹ tử trận ở miền bắc Iraq hôm Chủ nhật (19/7), Washington tuyên bố sẽ "nhanh chóng trừng phạt" Iran. Trong khi đó, Tehran tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Jordan.
Ian Bremmer, nhà sáng lập Eurasia Group, nhận định những ngày tới có thể là giai đoạn nguy hiểm nhất của cuộc xung đột.
Trong khi đó, Danny Citrinowicz, chuyên gia thuộc Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, cho rằng các sự kiện đang dần vượt khỏi khả năng kiểm soát của cả hai bên.
"Mặc dù ban đầu cả Washington và Tehran đều cố gắng giới hạn mức độ đối đầu, nhưng hiện nay xung đột đang tiến đến mức đáng báo động, gần như phá vỡ mọi giới hạn đó", ông Citrinowicz viết trên nền tảng X.
Theo ông, nếu xu hướng này tiếp diễn, xung đột có thể lan rộng, kéo các quốc gia vùng Vịnh trực tiếp tham chiến và đe dọa nhiều cơ sở hạ tầng chiến lược trong khu vực.
Nguy cơ đó càng trở nên rõ nét sau vụ tên lửa Iran nhằm vào Aqaba (Jordan), với việc Israel cho biết các mảnh vỡ đã rơi xuống lãnh thổ nước này. Các quan chức quốc phòng Israel cảnh báo sẽ đáp trả mạnh nếu Iran tấn công lãnh thổ Israel.
Theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), Iran đang điều chỉnh chiến thuật để đối phó hệ thống phòng thủ của Mỹ bằng cách sử dụng các tên lửa tốc độ cao có khả năng cơ động, đồng thời gia tăng sử dụng bom chùm nhằm gây thiệt hại lớn hơn. Thương vong của quân đội Mỹ tại Jordan được xem là minh chứng cho sự thay đổi này.
Kịch bản chiến thắng quân sự vẫn còn xa
Nhiều chuyên gia nhận định khả năng Mỹ giành một chiến thắng quân sự mang tính quyết định trước Iran là rất thấp nếu không triển khai lực lượng trên bộ.
Trong cuộc phỏng vấn với Fox News tuần trước, Tổng thống Trump cho biết không muốn tiến hành chiến dịch trên bộ, song cũng để ngỏ khả năng này khi nói rằng "đôi khi cần đến chiến dịch trên bộ" và ám chỉ có thể sử dụng lực lượng đồng minh.
"Đôi khi bạn cần một chiến dịch trên bộ, nhưng chúng ta có những người khác sẽ thực hiện chiến dịch trên bộ cho chúng ta", ông Trump nói.
Theo CNN , Nhà Trắng đang xem xét thêm các phương án quân sự, trong đó có khả năng tấn công đảo Kharg - đầu mối xuất khẩu dầu quan trọng của Iran.
Tuy nhiên, Sina Toosi thuộc Trung tâm Chính sách Quốc tế cảnh báo, một chiến dịch đổ bộ vào miền nam Iran giữa mùa hè, đối đầu với quân đội Iran đã được huy động toàn diện và sự ủng hộ đáng kể của người dân dành cho nỗ lực chiến tranh, sẽ là một canh bạc cực kỳ rủi ro.
Bên cạnh đó, kế hoạch quân sự của Mỹ còn đối mặt với trở ngại từ các đồng minh. Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammed bin Salman từng khẳng định Riyadh sẽ không cho phép lãnh thổ hay không phận của mình được sử dụng cho bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào Iran.
Cánh cửa ngoại giao chưa khép hẳn
Trong bối cảnh giao tranh leo thang, các nỗ lực hòa giải của Pakistan và Qatar - hai quốc gia từng đóng vai trò trung gian trong các cuộc đàm phán Mỹ - Iran tại Thụy Sĩ hồi tháng 6, gần như rơi vào im lặng.
Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng nếu giá dầu thế giới tiếp tục tăng mạnh và vượt mốc 100 USD/thùng do lo ngại gián đoạn nguồn cung qua eo biển Hormuz, các bên có thể buộc phải quay trở lại bàn đàm phán.
Ngoài ra, áp lực chính trị trong nước cũng là yếu tố đáng cân nhắc đối với Nhà Trắng khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ đang đến gần.
Dù vậy, đa số nhà phân tích cho rằng trong ngắn hạn, cả kịch bản chiến tranh toàn diện lẫn một thỏa thuận ngoại giao đều khó xảy ra. Thay vào đó, Trung Đông nhiều khả năng sẽ tiếp tục chứng kiến một cuộc xung đột kéo dài với các đợt tấn công và trả đũa đan xen, trong khi các bên trung gian nỗ lực tìm kiếm cơ hội khôi phục đối thoại.
