Đoàn xe bồn chở dầu đi vào Syria qua vùng tây bắc Iraq, tháng 5/2026. (Ảnh: AP)
Chỉ trong vài tháng, Syria từ chỗ không xuất khẩu dầu nhiên liệu đã vươn lên chiếm hơn 1/4 tổng khối lượng xuất khẩu mặt hàng này của Trung Đông. Lượng hàng được vận chuyển bằng hàng nghìn xe tải, mất khoảng 4 ngày để đến các cảng Địa Trung Hải của Syria.
Điều này cho thấy cuộc chiến giữa Mỹ với Iran đang làm thay đổi các tuyến vận tải năng lượng trong khu vực.
Các quốc gia vùng vịnh Ba Tư từ lâu đã tìm cách giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz để xuất khẩu dầu, thông qua đường ống hiện có hoặc xây dựng đường ống mới, đồng thời mở rộng cơ sở hạ tầng tại những cảng nằm ngoài tuyến đường thủy chiến lược này.
Đợt bùng phát xung đột mới nhất giữa Mỹ và Iran đang ảnh hưởng đến hoạt động vận chuyển nhiên liệu, càng cho thấy tầm quan trọng của các tuyến thay thế. Thông thường, khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu đi qua eo biển Hormuz.
Hoạt động này cũng cho thấy nỗ lực đưa Syria hội nhập trở lại nền kinh tế thế giới, sau khi Mỹ dỡ bỏ trừng phạt và ủng hộ tiến trình tái thiết của nước này. Syria ngày càng được coi là cửa ngõ cho dòng chảy năng lượng từ Iraq, trong đó có các kế hoạch xây dựng đường ống dẫn dầu thô, nhằm giảm thế mạnh của Iran đối với eo biển Hormuz.
Dầu nhiên liệu - được sử dụng trong vận tải biển và phát điện - là sản phẩm dầu tinh chế xuất khẩu chủ lực của Iraq. Trong bối cảnh căng thẳng tại vịnh Ba Tư và khả năng hạn chế trong việc tránh eo biển Hormuz, Iraq buộc phải tìm tuyến vận chuyển thay thế để tránh tình trạng các nhà máy lọc dầu hết chỗ chứa và phải dừng hoạt động. Điều đó cũng sẽ ảnh hưởng đến nguồn cung các loại nhiên liệu khác như xăng và dầu diesel.
Iraq cũng đang tìm cách vực dậy nguồn thu từ dầu mỏ, sau khi tình trạng đóng cửa Hormuz gây tác động nặng nề đến tài chính nước này. Ngoài Syria, Baghdad còn vận chuyển dầu nhiên liệu bằng xe tải qua Jordan. Các thương nhân cho biết một lượng nhỏ dầu thô của Iraq cũng đang được vận chuyển theo hình thức tương tự.
Dòng chảy năng lượng này có thể mang ý nghĩa sống còn đối với Syria - quốc gia đang nỗ lực phục hồi sau nhiều năm nội chiến. Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây công khai khen ngợi Tổng thống Syria Ahmed al-Sharaa.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron vừa có chuyến thăm cấp nhà nước tới Syria. Ông Patrick Pouyanné - Giám đốc điều hành tập đoàn TotalEnergies SE, đánh giá Syria phù hợp để làm một tuyến đường ống năng lượng.
“Đây là sự hội tụ của nhiều yếu tố, trong đó Iraq đang tìm cách đưa sản phẩm, đặc biệt là dầu nhiên liệu, ra thị trường”, ông Raad Alkadiri - đối tác điều hành công ty tư vấn rủi ro chính trị 3TEN32 Associates có trụ sở tại Washington, nhận định.
Ông cho biết trước đây Iraq từng vận chuyển nhiên liệu bằng xe tải đến vùng Vịnh theo chỉ đạo của nhà nước, nhưng lần này hoạt động mang tính thương mại nhiều hơn, đồng thời phục vụ mục tiêu tăng cường quan hệ chiến lược với Mỹ.
Trong khi đó, UAE phần nào tránh eo biển Hormuz nhờ sử dụng đường ống hiện có để đưa dầu thô đến các cảng ở bờ biển phía đông. Nước này cũng đang đẩy nhanh xây dựng đường ống mới và mở rộng quy mô lớn các cảng nằm ngoài Hormuz.
Ả-rập Xê-út sử dụng đường ống dẫn dầu đến cảng Yanbu ở bờ biển phía tây, trong khi Kuwait đang đàm phán với các nước láng giềng để mở rộng hệ thống đường ống phục vụ xuất khẩu dầu.
Iraq cũng đang triển khai kế hoạch xây dựng các đường ống dẫn dầu thô mới và khôi phục tuyến cũ, nhằm giảm phụ thuộc vào Hormuz. Theo hãng phân tích Vortexa, lượng dầu nhiên liệu của Iraq đã giúp Syria xuất khẩu khoảng 720.000 tấn trong tháng 6, đưa nước này trở thành nhà xuất khẩu dầu nhiên liệu lớn nhất Trung Đông, với 28% tổng khối lượng.
